In het artikel over het massagraf met 9 onbekende Duitse soldaten wordt aangegeven dat deze soldaten op 26 en 27 april 1955 werden herbegraven op de Duitse Militaire begraafplaats in Ysselsteyn. In het dossier dat ik op het Gemeentearchief van Putten hierover mocht inzien is voor iedere opgegraven soldaat een “rapport van overbrenging” opgenomen, een rapport met alle bekende gegevens van een opgegraven persoon.
Één van de onbekende soldaten met registratie D4319 werd op 27 april 1955 op de Duitse Militaire begraafplaats herbegraven in vak AM, rij 5, grafnummer 112. Hij droeg op dat moment een half herkenningsplaatje bij zich met opdruk “2281 – 19./L.G.Nachr.Rgt.11”.
Het Luftgau-Nachrichten-Regiment 11 was een Luftwaffe-eenheid verantwoordelijk voor communicatie en verbindingen onder Luftgau XI (hoofdkwartier in Hannover). Dergelijke regimenten verzorgden telefoon-, radio- en andere verbindingen voor luchtmachteenheden en ondersteunende operaties. De aanwezigheid van deze compagnie in de omgeving van Putten past bij de algehele Duitse terugtocht en ad-hoc-verdediging in april 1945.
Rapport van overbrenging, voorkant.Rapport van overbrenging, achterkant.
Men schatte zijn lengte op 1.65m en hij had blond haar. Hij droeg een leren etui met stalen spiegel en een gladde stalen ring bij zich. De persoonlijke eigendommen werden samen met de stoffelijke resten in het nieuwe graf herbegraven. Het lichaam was op dat moment gehuld in resten van een Duits militair uniform met blauwe benen knopen (Luftwaffe), blauwe wollen trui en gewone militaire schoenen, maat 42.
Op 16 mei 2026 bezocht ik de Duitse Militaire begraafplaats in Ysselsteyn en ging op zoek naar de graven van de onbekende soldaten. Ik was in de veronderstelling dat alle grafstenen van de onbekende soldaten uit het massagraf in Putten voorzien zouden zijn van de tekst “Ein Deutscher Soldat”, wat ook het geval was op één soldaat na.
Groot was de verrassing toen ik graf AM 5-112 naderde en daar de naam Wilhelm Zilch zag staan. Blijkbaar was het de Duitse gravendienst gelukt om deze soldaat te identificeren. Als dienstgraad staat Funker op de grafsteen, wat goed past bij het regiment waarbij hij diende.
Wilhelm Zilch, Funker.
Wilhelm Zilch werd op 15 juli 1903 geboren in Weiskirchen en was getrouwd met Anna Elisabeth Köhler. Hij overleed medio april 1945 in Putten, hoogstwaarschijnlijk na gevechtshandelingen. Hij kreeg als sterfdatum 18 april 1945, de dag dat Putten werd bevrijd. In 1960 kreeg zijn vrouw uitsluitsel over het lot van haar man:
Auf Grund der Anzeige der Deutschen Dienststelle für die Benachrichtigung der nächsten Angehörigen von Gefallenen der ehemaligen deutschen Wehrmacht, Berlin-Wittenau, vom 7. November 1958, wird berichtigend vermerkt, daß der Verstorbene Mitte April 1945, ganauer Todestag nicht feststellbar, im Nordabschnitt der Westfront gefallen ist.
Grafregister begraafplaats Ysselsteyn.Uittreksel overlijdensakte gemeente Weiskirchen.
In het verhaal van Het raadsel bij kruispunt ’t Puttertje wordt gesproken over omgekomen Duitse soldaten die werden begraven op de begraafplaats in Putten.
De gesneuvelde Duitse soldaten zijn op de morgen van 18 april 1945 in een tijdelijk massagraf op de Algemene Begraafplaats aan de Molenstraat begraven.
In het Gemeentearchief van Putten is een dossier, mapnummer 102, met daarin onder andere informatie over onderhoud van graven van Duitsers en overbrenging van alhier begraven Duitsers naar het kerkhof voor Duitse gesneuvelden te IJsselstein-Venray. Op 7 mei 2026 bezocht ik het archief om dit dossier in te zien.
In de map zit een aantekening van de Politie Motor Dienst waarin schematisch de ligging van het massagraf wordt aangegeven. Ten minste, zo lijkt het, de notitie is daarin niet geheel duidelijk. Op de voorkant wordt onderaan de graven van geallieerde soldaten aangegeven, deze graven zijn nu nog aanwezig. Daarboven staat de tekst “9 onbekende Duitsche militairen in 1 graf”, mogelijk is dit dus achter de geallieerde graven.
Op de achterkant van de aantekening staat een kruis getekend met de tekst “18/4/45 9 unbekannte Deutsche soldaten”, met daaronder een Maltezer kruis. Ik neem aan dat dit een weergave van de toenmalige fysieke markering van het massagraf was.
Locatie van graven.Stond dit kruis op het massagraf?
Als we de tegenwoordige begraafplaats bezoeken, dan vinden we daar de geallieerde graven terug. Achter die graven zijn lege plekken. Mogelijk is dat de locatie van het massagraf waarin de Duitse soldaten begraven lagen.
Geallieerde graven met daarachter een lege plek.
Op 14 april 1955 kwam een verzoek van het Ministerie van Oorlog, afdeling gravendienst, om de stoffelijke resten der onbekende Duitse gesneuvelden … te doen opgraven en overbrengen naar het kerkhof voor Duitse gesneuvelden. Op 26 en 27 april 1955 werden deze soldaten herbegraven op de Duitse Militaire begraafplaats in Ysselsteyn.
Als je er rekening mee houdt dat het massagraf tot april 1955 bezet is geweest, dan zou je kunnen nagaan welke graven daarvoor in aanmerking komen. De meeste graven in dat deel van het kerkhof zijn vanaf 1944 t/m 1947 in gebruik. Slechts enkele graven worden pas na 1955 in gebruik genomen en komen dus in aanmerking om daarvóór gebruikt te zijn geweest voor het Duitse massagraf. Het gaat om grafnummer 662, 664, 667, 668, 685, 689, 693 en 764.
Is er in de Gemeente Putten, tijdens de Tweede Wereldoorlog, door de Duitsers een Tiger tank ingezet? Die vraag intrigeert me en wordt gevoed door een artikel in de Veluwse Kroniek met de titel: Het raadsel bij kruispunt ’t Puttertje.
De bevrijding van het dorp Putten is vrijwel zonder slag of stoot verlopen. Behalve de nachtelijke beschietingen van 15 op 16 en van 16 op 17 april op afstand, zijn er geen gevechten te melden tussen de Duitsers en Canadezen. Toch hebben de omwonenden van het kruispunt bij hotel ’t Puttertje op 17 april 1945 rond 10 uur ’s avonds het geratel van mitrailleurs, en het gierende geluid van inslaande granaten gehoord. Ook de bewoners van de Dorpsstraat-Molenstraat weten er van mee te praten. Er is gevochten in het dorp. Hun huizen werden door granaatscherven getroffen. Wat kon er gebeurd zijn?
Tegen elf uur zagen jongens die uit de Dorpsstraat kwamen lopen bij de schoenwinkel van Van Boeijen een vreemde tank staan. Er was geen bemanning bij. Wel zagen zij tientallen dode Duitse militairen liggen. Een luguber gezicht.
Uit de militaire rapporten van zowel de Duitse als van de Canadese legerleiding is over een schietpartij in het dorp Putten niets te vinden. Ook in de dagboeken die militairen zelf bijhielden wordt niet over een treffen gesproken. Men neemt aan dat de Duitsers ter plaatse op hun eigen troepen hebben geschoten.
Na de slag bij ‘De Heihaas’ waren Duitse troepen naar Putten gereden met onder andere een drietal onbeschadigde Shermantanks als oorlogsbuit. Deze tanks waren nog niet overgeschilderd met de Duitse kleuren en oorglogskruis. Waarschijnlijk hebben de Duitsers die met hun Tiger tank het kruispunt moesten bewaken één der tanks voor een vijandelijk voertuig aangezien, hetgeen in feite ook zo was (al reden er Duitse soldaten in) en er op geschoten. De bemanning van de Sherman tank kon ook in het donker zijn tegenpartij niet zien en schoot terug.
De andere morgen zagen omwonenden van ’t Puttertje de stuk geschoten Tiger tank staan, waarvan de bemanning nog getracht had te ontkomen door hun tank dwars door een muur te rijden.
De gesneuvelde Duitse soldaten zijn op de morgen van 18 april 1945 in een tijdelijk massagraf op de Algemene Begraafplaats aan de Molenstraat begraven.
Via het kruispunt bij ’t Puttertje zijn honderden Duitse soldaten die uit de bossen rond Putten naar Nijkerk en Harderwijk trokken ontkomen. Er zijn ook schoten gehoord rond de Weverstraat doch kan op een misverstand berusten.
Volgens een (gedeeltelijke) inventarisatie van pantservoertuigen van Oberbefehlshaber West van 2 april 1945 was er in de regio geen enkele Tiger tank meer beschikbaar. De Panther tank was op dat moment ook nergens meer te bekennen.
Er was 1 Jagdtiger inzetbaar, maar er waren vooral Stug III en Jagdpanzer 38 te zien op het strijdtoneel (regio West, waaronder ook Nederland). Het lijkt mij zeer onwaarschijnlijk dat in Putten een Tiger tank actief is geweest, hoewel het niet helemaal valt uit te sluiten. Het is waarschijnlijker dat men een ander type tank als Tiger heeft aangezien.
Een Jagdtiger behoort theoretisch tot de mogelijkheden, maar dat is wensdenken. Historici zijn het er over eens dat er geen enkele Jagdtiger ingezet is in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Putten heeft lang een schietbaan in het vrije veld gehad. Waar lag deze en door wie werd hij gebruikt? In dit artikel wordt één en ander aan de hand van krantenartikelen uitgezocht.
In 1869 werd in de Gemeente Putten schietvereniging Gelre opgericht.
Te Putten is eene weerbaarheids-vereeniging opgericht, onder den naam van Scherpschutterskorps Gelre. De heer C.C. Küpfer, gepens. officier van het Ned. O.-I. leger, heeft tot die oprichting het meest toegebracht.
In 1870 gaf Koning Willem III toestemming voor de oprichting van deze vereniging.
Bij besluit van den 19den Januarij jl. no. 13, heeft Zijne Majesteit goedgevonden aan het scherpschutterscorps Gelre, te Putten, toestemming tot oprigting te verleenen.
Niet ieder lid van Gelre wilde zich voor het landsbelang inzetten.
In de hedenavond alhier gehouden vergadering van het scherpschutterskorps Gelre, werd om verschillende redenen besloten, dat die Vereeniging zich niet als korps ter beschikking van den Minister van Oorlog zal stellen.
Het Bestuur drong er echter krachtig op aan, dat alle leden, wier maatschappelijke toestand het eenigszins toelaat, individueel hunne diensten aan Z. Ex. zouden aanbieden.
Behalve twee leden, die zich in het korps Koninklijke scherpschutters van de Veluwe hadden doen opnemen, en eenige anderen, die als schutter de bij deze Vereeniging verkregen oefening in practijk zullen brengen, verklaarden de meesten der aanwezigen zich bereid, om in geval van nood het vaderland te dienen, en verzochten het Bestuur van dit hun voornemen te doen blijken.
Waar die “verkregen oefening” plaats vond wordt niet vermeld. Putten had mogelijk vóór 1870 al wel een schietbaan.
De Voorzitter deelt mee dat hier is opgericht een vereen. voor Volksweerbaarheid. Deze vereen. kan van ’t Rijk geweren enz. krijgen ter oefening in den wapenhandel. Nu heeft ze behoefte aan een schietbaan en zou gaarne weten of de Gemeente haar daarin ook zou willen behulpzaam zijn. De Voorzitter herinnert dat er nog een oude schietbaan is. De heer v.d. Poll: Deze is in 1870 bij den oorlog tusschen Duitschland en Frankrijk opgeruimd. Besloten wordt een verzoek om die schietbaan te mogen gebruiken en inrichten in gunstige overweging te nemen.
Op de bonnebladen van 1872 zien we (mogelijk) deze schietbaan benoemd. Deze schietbaan is ongeveer 400 meter lang en ligt op of langs de tegenwoordige Schovenhorsterveldweg. In 1881 werd dit stuk grond waarschijnlijk aangeduid als kadastraal perceel D 854.
Locatie van de schietbaan in 1872.
Als onderdeel van de volksweerbaarheid werd in 1907 in Putten de schietverenging Vorstin en Vaderland opgericht.
Zoals de Puttensche lezers zullen weten werd hier verleden jaar opgericht eene afdeeling van de over het geheele land verspreide vereeniging Volksweerbaarheid. Deze vereeniging heeft ten doel, gelijk reeds uit haren naam blijkt, om ons volk weerbaar te maken. Dat dit een hoogst nuttige zaak is zal iedere zeker toestemmen.
Wij moeten ons vereenigen om ons volk in staat van tegenweer te brengen, zoo dat we, als we nog eens in de noodzakelijkheid kwamen ons dierbaar vaderland tegen een vreemd en vijandig leger te moeten verdedigen, ons der vaderen roem ten volle kunnen waardig maken. Dit doel tracht Volksweerbaarheid nu te bereiken, door het oprichten van schietvereenigingen en deze vereenigingen met subsidies, enz. te steunen.
Ook hier werd door de afd. Volksweerbaarheid eene schietvereeniging opgericht met den naam Vorstin en Vaderland.
Natuurlijk heeft de jonge vereeniging om tot bloei te geraken, steun noodig, geldelijken steun vooral, want ze heeft den eersten tijd veel noodig. Voor den aanleg van een schietbaan en voor het aanschaffen van schietschijven enz. is veel geld noodig.
Schietvereniging Vorstin en Vaderland.
A. van Malenstein (geknield met geweer), achter hem onderwijzer J.C. Bouman, derde van rechts staand H.B. Amsing, geheel rechts fietsenmaker Tomassen (met rijwiel).
[…] Aan het eind van den wedstrijd hield de Luitenant een opgewekte toespraak, hij wekte de deelnemers aan de oefeningen op het schieten te onderhouden door lid te worden van de hier verleden jaar opgerichtte schietvereeniding Vorstin en Vaderland, en hoopte dat deze schiet vereen. spoedig in het bezit zou komen van een schietbaan. De heer Bouman dankte ten slotte namens de deelnemers aan de oefeningen den Luitenant met zijne assistenten voor de leiding en het bestuur der oefeningen zeide dat de schietvereeniging reeds pogingen in het werk stelde om in bezit te komen van een schietbaan voor scherpe patronen […]
Het duurt nu al 2 jaar en de schietvereniging Vorstin en Vaderland heeft nog geen schietbaan voor de lange afstand.
[…] Het ware te wenschen dat de vereeniging [Vorstin en Vaderland] nog eens in het bezit van een schietbaan kwam waar hare leden zich beter zouden kunnen oefenen dan thans het geval is op een stuk heide, waar geschoten moet worden met marga-patronen.
We zijn weer een jaar verder en nog steeds geen schietbaan.
Maandagavond werd ten huize van den heer J. v. Dam een ledevergadering gehouden van de plaatselijke afd. van Volksweerbaarheid en de onder afdeeling Schietver. Vorstin en Vaderland. Na eenige besprekingen werd besloten de schietvereen. voorlopig op den ouden voet te laten bestaan terwijl het bestuur thans weer volledig is werd opgedragen nog eens ernstige pogingen in ’t werk te stellen tot het verkrijgen van een schietbaan.
Na 3 jaar lijkt er dan eindelijk een schietbaan te komen voor schietvereniging Vorstin en Vaderland.
De Schietvereeniging Vorstin en Vaderland te Putten, eenigen tijd geleden een verzoek gedaan hebbende tot het in huur afstaan van een stuk grond gelegen bezijden den Peppelweg, voor het aanleggen van een Schietbaan, kan met genoegen mededeelen dat het daartoe van het Gemeentebestuur de toestemming heeft verkregen. […] Aangezien voor het aanleggen der baan eenigen tijd benoodigd is, wordt aan h.h. leden bekend gemaakt, dat op nader te bepalen dagen op dat terrein oefeningen zullen worden gehouden met marga patronen.
De Gemeente Putten verhuurt in 1910 voor 25 jaar een stuk grond waarop een schietbaan ingericht mag worden.
[…] En het is nu al enkele jaren geleden dat ook in Putten werd opgericht een Schietvereeniging onder den titel: Vorstin en Vaderland. Heeft die vereeniging werkelijk het doel bereikt waarvoor zij in het leven is geroepen? Neen! En de reden daarvoor is gemakkelijk te vinden. Hare oefeningen moesten zich bepalen tot schieten met margapatronen. Een uitstekend middel om hoogstens te leeren richten en mikken; want wat beteekend zelfs een juist schot op een afstand van ongeveer 20 Meter? Neen men moet met scherp leeren schieten op groote afstanden. En daarvoor is noodig een schietbaan, ingericht naar bestaande en te geven voorschriften. En daar is middel voor te vinden en gedeeltelijk reeds gevonden. Het gemeentebestuur van Putten heeft voor den tijd van vijfentwintig jaar aan de vereeniging verhuurd het terrein kadastraal bekend Gemeente Putten, Sectie C no 1880, ter breedte van ongeveer 5 en ter lengte van 250 Mr. Dit terrein is op last van den commandant van de Normaalschietschool door een officier gekeurd en op diens advies geschikt bevonden, behoudens enkele buitengewone bepalingen ter meerdere veiligheid.
Sectie C 1880 ligt nabij de Sprielderweg. Het is een groot perceel. Het is de vraag waar de baan van 5 bij 250 meter precies heeft gelegen. Mogelijk zijn er nog contouren te herkennen op RAF luchtfoto’s van 1945 maar ik betwijfel het.
Kadastraal perceel Gemeente Putten, sectie C 1880.
Als gevolg van maatschappelijke onrust na de Eerste Wereldoorlog wordt in 1919 de burgerwacht opgericht.
Maandagavond vergaderden, daartoe uitgenodigd door Jhr. van Haersma de With, in ’t Spaarbankgebouw een 30-tal personen, om te komen tot de oprichting van een burgerwacht hier ter plaatse.
De burgerwacht van Putten heeft ook behoefte aan een schietbaan voor lange afstanden. Totdat zij een eigen schietbaan heeft worden schietoefeningen met scherpe patronen gehouden op de schietbaan van Piet Cronjé aan de Leuvenumseweg in Ermelo.
De burgerwacht te Putten heeft een schietbaan noodig, dringend noodig! Want de leden van de Burgerwacht moeten zich in de eerste plaats oefenen in het schieten. Nu zijn er twee soorten van banen mogelijk: een vrije baan en een poortenbaan. Voor de eerste is nergens een terrein te vinden, dan aan de eischen kan voldoen; voor een poortenbaan is door den Gemeenteraad gratis een terrein beschikbaar gesteld.
De burgerwacht krijgt in 1921 van de Gemeente Putten een stuk heidegrond tot haar beschikking om daarop een poortenbaan in te richten.
Burgemeester en Wethouders van Putten brengen ter openbare kennis, dat ter gemeentesecretarie ter inzage ligt een verzoek met bijlagen van het Bestuur van de Puttensche Burgerwacht, om vergunning tot het oprichten van een schietbaan op een perceel heidegrond, kadastraal bekend in sectie D, no. 1548.
Burgemeester en Wethouders van Putten maken bekend, dat het verzoek van het Bestuur der Puttensche Burgerwacht, om op het perceel, kadastraal bekend in Sectie D, no. 1548, een schietbaan (poortenbaan) te mogen oprichten, door hen is ingewilligd.
Zelfs de minister bemoeit zich met de schietbaan in Putten.
In zake de Burgerwacht en de schietbaan is een schrijven ingekomen van den betrokken Minister, waarin wordt meegedeeld dat Z.Ex. zich niet kan neerleggen bij het besluit van den Raad betreffende de schietbaan. De Minister verlangt de termijn waarvoor de gronden in gebruik zijn gegeven verlengd te zien van 7 tot 10 jaar en ook, mocht de Burgerwacht binnen dien tijd worden opgeheven, dat de Gemeente dan de baan zal overnemen en onderhouden gedurende de nog van die 10 jaren overblijvenden tijd. B. en W. willen wel toestemmen in de verlenging van den termijn tot 10 jaar, maar hebben bezwaar tegen het overnemen en onderhoud.
De heer Andreae: Waar ligt die baan?
De Voorz.: Aan den Voorthuizerstraatweg, achter een Dennenbosch. De grond heeft geen waarde.
De heer Bedijn: Als we niet aan het verlangen van den Minister voldoen komt er dan niets van?
De Voorz.: Vermoedelijk niet.
De heer Bedijn vindt het dan maar beter toe te staan.
De Voorz.: De baan moet in goeden staat blijven en er is geen toezicht op het terrein.
De heer Ruiter stelt voor de gevraagde 10 jaar toe te staan en niet verder te gaan. Aldus wordt besloten.
Door de hoge kosten en te weinig subsidie kan de aanleg van de schietbaan niet door gaan.
Woensdagavond heeft alhier een vergadering plaats van de Burgerwacht alhier. Als punt 4 der agenda komt voor: Voorstel tot ontbinding der Burgerwacht. Een der redenen van dit voorstel is, dat men door te hooge kosten te weinig regeeringssteun niet kan komen tot de inrichting van een schietbaan.
Twee weken later wordt de (eerste) burgerwacht opgeheven.
Woensdagavond 7 uur heeft weder een vergadering plaats van de Puttensche Burgerwacht, waarin de vereeniging zal worden opgeheven. In de vorige vergadering waren niet genoeg leden tegenwoordig om een bindend besluit te kunnen nemen.
In 1933 wordt de burgerwacht in Putten opnieuw opgericht. Schietoefeningen voor de lange afstand worden wederom gehouden op de schietbaan in Ermelo. “Kamerschietoefeningen” (met margapatronen) worden gehouden in de Eierhal in Putten.
Burgerwacht Putten voor de Eierhal omstreeks 1935.
In opdracht van de Gemeente Putten is een expositieruimte voor brandweerattributen onderaan de toren van de Oude Kerk gebouwd.
Op verzoek van de Gemeente Putten en in overleg met Kerkbeheer is besloten om dit cultuurhistorische element terug te brengen in Putten. Aan de zuidzijde van de kerktoren wordt een brandweerhuisje als expositieruimte ‘teruggeplaatst’ op haar oude plek om zo bezoekers van het oude centrum te informeren over de historie van die plek en oude brandweerattributen te laten zien.
Hieronder zie je een aantal foto’s van de bouw en het eindresultaat. Over één van de brandmeesters die begin 20e eeuw bij de vrijwillige brandweer dienst deed, Maas Bokhorst, lees je in Geef deze gezichten een naam (81).
Op 25 februari 2024 bezocht ik de restanten van de watermolen aan de Engersteeg opnieuw. Door de vele regenval stroomt er nu wel water door het watervalletje.
Waterval de Vanenburg
In 1661 bouwde Hendrik van Essen, heer van De Vanenburg, een papiermolen op de Weseler (nu hoek Cleenhorsterweg-Beekweg-Engersteeg). Het water van de beek bracht het molenrad in beweging, dat op zijn beurt de hamers aandreef die de lompen tot moes stampten. Uit die brei werd dan het papier geschept.
De molen functioneerde tot circa 1850 en werd in 1874 afgebroken. Het kale watervalletje werd in 1909 in opdracht van het echtpaar Van Pallandt met onder meer oersteen, naar ontwerp van rentmeester J.F.N. Andres omgebouwd tot een romantisch plekje. Hun erfgenaam Hugh (Joeki) baron van Pallandt liet dit in 1918 weer afbreken om het stromende water te kunnen gebruiken voor het opwekken van elektriciteit.
Op 7 januari 2024 bezocht ik de bomkraters op Volenbeek opnieuw. Vanwege de vele regenval staat er nu een laag water in zodat ze op de foto beter te onderscheiden zijn.
Grootste bomkrater langs het paardenpad.Grootste bomkrater langs het paardenpad.Bomkrater langs de Volenbekerweg.
Op 16 februari 2024 bezocht ik ze nog een keer.
Grootste bomkrater langs het paardenpad.Grootste bomkrater langs het paardenpad.Kleine bomkrater langs het paardenpad.
Vandaag bezocht ik een bomkrater uit de tweede wereldoorlog nabij het Volenbekervoetpad in Putten (gps 52.27656, 5.59316). Op basis van een RAF luchtfoto uit 1945 is de krater zichtbaar.
Deze krater bestaat nog en is op de Nederlandse hoogtekaart goed zichtbaar (met de hillshade kaartlaag).
De krater ligt langs een ruiterpad, vlakbij het Volenbekervoetpad nabij de spoorlijn.
De krater is ongeveer 10 meter in doorsnede en bijna 2 meter diep. Waarschijnlijk is de krater ontstaan door een Britse 500 ponder.
Foto net na de bevrijding Juni 1945 aan de Voorthuizenstraat. Op de foto familie Lammersen uit Rijswijk. De jongen links is Evert van den Bor, zoon van Evert van den Bor en Rikje Dokter met zijn neef Gerrit Jansen, en nog in leven, zoon van Evert Jansen en Harmpje Dokter. Dit was een afweergeschut van de Duitsers.
Door 
