Ik lees Toiletgerief in vestingwerken, latrinebunkers in de Atlantikwall. Na ruim 5 jaar heb ik eindelijk dit begerenswaardige titeltje weten te bemachtigen. “Bezit van de zaak, is het einde van het vermaak” zeggen ze vaak. Ik ben benieuwd of dit fascinerende boekje de verwachtingen waar kan maken.
Op 27 december 2025 bezocht ik Oorlogsmuseum Overloon. Hier staat tijdelijk de Tiger I tank die ik eerder dat jaar ook in Panzermuseum Munster zag. Het enige verschil is dat in de tussenliggende tijd het nummer 312 op de koepel is aangebracht. Deze tank is eigendom van Christian Hoebig en heeft als bijnaam “Frankentiger” omdat het uit onderdelen van verschillende Tigers is samengesteld. Het doel is om de tank in de komende jaren rijdend te krijgen.
Het nummer is een driecijferige identificatie dat de positie van de tank binnen de eenheid aangaf. Het systeem was grotendeels gestandaardiseerd vanaf ongeveer 1938/1939 en werd gebruikt tot het einde van de oorlog.
Onlangs zag ik de film Der Tiger. Het aardige is dat op de koepel van de (replica) Tiger I, die in de film werd gebruikt, nummer 311 was aangebracht.
Op 18 september 2024 bezocht ik Museum Vliegbasis Deelen.
Op de bovenverdieping wordt een Gradnetz glaskaart gerestaureerd. Deze ligt in duizenden stukjes en moet als een puzzel in elkaar gezet worden. Een vrijwilliger van het museum was zo vriendelijk en nodigde me uit om de voortgang te komen bekijken.
Een belangrijk gebouw op ‘Klein Heidekamp’ is de Gevechtsleiding/Commandopost, de ‘Geschwader befehlstelle’. Oberst Falck had hier zijn kantoor. Hier kwam ook informatie binnen dat verwerkt was in Diogenes. Hier werd na de oorlog een kapot geslagen glasplaat gevonden. Deze 2 bij 3 meter grote plaat, de zogenaamde ‘Gradnetz’, bevatte vlakverdelingen waar posities van vliegtuigen op aangegeven werd.
Na het bezoek aan het museum bezocht ik ook bunker Diogenes. Deze bunker fungeerde vanaf eind 1943 als regionaal commandocentrum voor de Duitse nachtjacht en luchtverdediging in een groot deel van Noordwest-Europa. In de bunker (met een nog veel grotere glazen Gradnetz-kaart) kwamen alle radarwaarnemingen, peilberichten en waarnemingen van jagers samen. Onder andere Würzburg Riese raders stuurden hun data naar de bunker. In de bunker werden o.a. de radarposities geplot op de glazen kaart door de Luftwaffenhelferinnen (Blitzmädel) met lichtpuntjes.
Op 27 december 2025 bezocht ik museum Overloon.
In de voertuigen hal, achter een vrachtwagen, staat tegen de buitenmuur een gedemonteerde Würzburg Riese radar. Dit type radar werd eind jaren 30, begin jaren 40, ontwikkeld door Telefunken. De parabolische antenne werd geproduceerd door Luftschiffbau Zeppelin. Deze radars werden door de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikt voor het nauwkeurig volgen van vijandelijke bommenwerpers en om luchtafweer en nachtjagers aan te sturen. Ik heb begrepen dat deze eerder buiten het museum heeft gestaan maar dat hij had te lijden onder de elementen. Van een aanwezige vrijwilliger begreep ik dat hij hier nu ligt te wachten op restauratie.
Deze radar heeft met nog twee andere Würzburg Riese radars bij Radio Kootwijk gestaan. Ze werden in de jaren 50 door Nederlandse astronomen gebruikt om de melkweg in kaart te brengen en zonneonderzoek te doen. Één van de radar schotels staat nu bij museum vliegbasis Deelen, een tweede bij Oorlogsmuseum Overloon en een derde radar staat bij Planetron in Dwingeloo.
Ik lees De Friesenwall, over de geschiedenis van de concentratiekampen Husum-Schwesing en Ladelund.
De Friesenwall was tijdens de Tweede Wereldoorlog een geplande, maar slechts deels voltooide, verdedigingsconstructie aan de Noordzeekust van Duitsland. Met de bouw hiervan werd tegen het einde van de oorlog begonnen.
De hele verdediginslinie was in militair opzicht zinloos. Het grootste deel van de werken werd na de oorlog opgevuld. Aan de kust zijn nog enkele ruïnes van bunkers en tankversperringen overgebleven.
Op 5 juni 2023 bezocht ik het Deutsches Technikmuseum Berlin. Hier wordt een Rheintochter luchtdoelraket uit de Tweede Wereldoorlog tentoongesteld.
Door Die Rheintochter war der Vorläufer moderner Flugabwehrraketen. Sie wurdt ab 1942 von der Düsseldorfer Firma Rheinmetall-Borsig entwickelt und sollte gegen alliierte Bomberverbände eingesetzt werden, die Städte, Industrieanlagen und Verkehrsknotenpunkte in Deutschland angriffen. Die Rheintochter war nicht nur die größte Feststoffrakete ihrer Zeit, sie war auch die erste zweistufige Rakete.
Der Startteil brannte 0,6 Sekunden lang. Er beschleunigte die Rakete dabei auf 864 Km/h und wurde dann abgetrennt. Der Treibsatz der zweiten Stufe zündete für 10 Sekunden und sollte die Rakete in die Nähe des Ziels bringen. Gesteuert wurde die Rheintochter per Funk.
Die technische Beherrschung von Antrieb und Steuerung bereiteten große Schwierigkeiten. Zu Beginn des Jahres 1945 wurde das Project deshalb nach etwa 90 Probestarts eingestellt.
Op 14 mei 2025 bezocht ik het Krupp K5 spoorwegkanon bij Batterie Todt opnieuw.
De Krupp K5 was een zwaar spoorwegkanon, ontwikkeld door de Duitse firma Krupp tijdens de Tweede Wereldoorlog als onderdeel van een programma voor militaire spoorwegkanonnen. Dit 28 cm kanon kreeg de bijnaam “Schlanke Bertha“, als tegenhanger van “Dicke Bertha“, de 42 cm houwitser uit de Eerste Wereldoorlog.
Het kanon kon een granaat van 255 kg afvuren over een afstand van bijna 70 km. Dit kanon werd ook wel aangeduid als de K5 E (Eisenbahnlafette). Een ander type was de K5 Glatt (gladloop voor pijlgranaten zoals de Peenemünder Pfeilgeschoss). Van de 25 geproduceerde K5-kanonnen bleven er slechts twee over na de oorlog: één staat in de VS en de andere bij Batterie Todt in Audinghen, Frankrijk.
Het K5-kanon in het museum, genaamd Leopold, werd in de jaren 70 samengesteld uit onderdelen gevonden in Zuid-Frankrijk en in 1992 per trein naar Audinghen vervoerd. Het staat op een stuk spoor naast de overblijfselen van Batterie Todt, één van de grootste bunkers van de Atlantikwall, gebouwd om het Kanaal te verdedigen.
Ik lees Hölle im Hürtgenwald, als voorbereiding op een bezoek aan Museum Hürtgenwald, Mahnmal Windhund Division en Kriegsgräberstätte Vossenack.
Op 13 augustus 2024 bezocht ik de bunker bij Sainte-Marguerite-sur-Mer in Frankrijk.
De bunker, een overblijfsel van de Duitse Atlantikwall uit de Tweede Wereldoorlog (een type 621 of 622 bunker voor infanterie), stond oorspronkelijk op de krijtrotsen boven het strand. In 1994 was hij al instabiel geworden door erosie van de klif, wat een gevaar vormde voor wandelaars en bezoekers. Op verzoek van de gemeente heeft de brandweer van Dieppe toen onder de bunker gegraven om een gecontroleerde instorting te veroorzaken. Daardoor is de bunker van de klif gegleden en op het strand terechtgekomen in een scheve, iconische positie die nu een toeristische attractie is.
Ik lees Kommando, een interessant boek over Duitse speciale eenheden tijdens de Tweede Wereldoorlog.
De Brandenburgers (Duits: Brandenburger) waren Duitse speciale eenheden van de Wehrmacht in de Tweede Wereldoorlog. Hun belangrijkste taak was operaties uit te voeren achter de vijandelijke linies. Het doel hiervan was verrassingsaanvallen op operationeel belangrijke doelen, sabotage of samenwerking met geallieerde politieke groeperingen.
